Bu makalede Doç. Dr. Berat Açıl tarafından hazırlanan Ḫāverî Dîvânçesi neşrindeki çeşitli okuma ve yazım hataları metin tenkidi açısından incelenmektedir. Çalışmanın amacı, klasik Türk edebiyatı metinlerinin yayımlanmasında dikkat edilmesi gereken dilsel ve filolojik özenin önemini vurgulamaktır. İncelenen hatalar, hem anlam hem de vezin bakımından metnin bütünlüğünü etkileyen unsurlar olarak değerlendirilmiştir.
Giriş
Klasik Türk edebiyatına ait metinlerin günümüz okuyucusuna aktarılması, filolojik titizlik gerektiren bir süreçtir. Metin neşirleri, yalnızca metnin okunabilirliğini değil, aynı zamanda şairin üslubunun ve anlam dünyasının korunmasını da amaçlar. Bu çalışma, Gökdeniz Baş tarafından hazırlanan ve Doç. Dr. Berat Açıl’ın Ḫāverî Dîvânçesi neşrine yönelik eleştirilerini içeren ‘Ḫāverî Dîvânçesi Neşri Üzerine’ başlıklı metni akademik bir bağlamda yeniden biçimlendirmektedir.
Yöntem
Bu makalede, Ḫāverî Dîvânçesi neşrinde tespit edilen hatalar tematik ve dilbilimsel açıdan sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Hatalar anlam bozulmasına, vezin aksaklıklarına ve yazım yanlışlarına göre kategorize edilmiştir. Her bir örnek, doğru okuma önerisiyle birlikte değerlendirilmiştir.
Bulgular
Metinde tespit edilen hatalar çoğunlukla yanlış okuma, vezin hatası ve anlam bozukluğu türündedir. Örneğin, ‘oldum bu intizâr-ıle’ ifadesinde ‘oldum’ kelimesi vezne ve anlama uygun olmadığı için ‘öldüm’ şeklinde okunmalıdır. Benzer biçimde, ‘mülk-i kadem’ ifadesi ‘kıdem’ olarak düzeltilmelidir. Yine ‘dermânde’ kelimesinin doğru biçimi ‘der-mânde’ olup anlamı ‘çaresiz’dir. Bu tür hatalar, metin neşirlerinde araştırmacının metni bütünlüklü olarak değerlendirmemesi sonucu ortaya çıkmaktadır.
Tartışma
Yazarın tespit ettiği hatalar, yalnızca teknik yanlışlıklar olarak değil, aynı zamanda metodolojik sorunların göstergesi olarak da ele alınabilir. Bir divan neşrinde yapılan bu tür hatalar, hem şiirin anlamını hem de estetik yapısını zedelemektedir. Metin tenkidi disiplini, bu tür hataları önlemek için yalnızca dilsel yeterlilik değil, aynı zamanda edebi bağlamın derinlemesine kavranmasını da gerektirir. Bu bağlamda, neşir yapan araştırmacıların klasik Osmanlıca metinler üzerinde sistematik bir kontrol ve karşılaştırmalı okuma yöntemi uygulamaları elzemdir.
Sonuç
Ḫāverî Dîvânçesi neşrinde tespit edilen hatalar, klasik metinlerin neşrinde dikkat edilmesi gereken filolojik özeni bir kez daha ortaya koymaktadır. Bu çalışma, yalnızca bir neşir hatası listesi değil, aynı zamanda Türk edebiyatı metinlerinin doğru ve anlamlı biçimde yayımlanabilmesi için gerekli metodolojik duyarlılığın önemini vurgulamaktadır.
Kaynakça
Açıl, Berat. (Yay.). Ḫāverî Dîvânçesi. İstanbul: İSAM Yayınları.
Baş, Gökdeniz. “Ḫāverî Dîvânçesi Neşri Üzerine.” (eleştiri metni).
Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press, 1972.