Gülşen-i Hayât’ın elimizde iki nüshası vardır. İkisi de Konya Ahmet Rasih İzzet Koyunoğlu
Şehir Müze ve Kütüphanesi’nde kayıtlıdır. Çalışmamızda esas aldığımız nüsha 13652 arşiv
numarasıyla kayıtlıdır. Nüshada eserin tam adı “Gülşen-i Hayât ve Merhem-i Memât” olarak
geçmektedir. Bu ad eserin ilk sayfasında, besmelenin hemen üzerine kırmızı mürekkeple yazılmıştır.
Eserin ikinci nüshasında ise “Haza Kitâbu Tuhfeti’l-Ebrâr” başlığı vardır. Bu ad da besmelenin
hemen üzerinde kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Bu nüsha da 12752 arşiv numarasıyla kayıtlıdır.
Gülşen-i Hayât bir mevize, nasihat ve vaaz kitabıdır. Hedef kitlesi halk olduğu için anlatımda
samimi ve sade ifadeler hâkimdir. Eserde söylenilen sözlerin etkisini artırabilmek için ayetlerden,
hadislerden örnekler verilmiş, birçoğu günümüzde halk arasında anlatılan hikâyeler ve kıssalar olup
metnin geneline serpiştirilmiş durumdadır.
Biz bu çalışmamızda Gülşen-i Hayat’ın konusu, yazarı, tarihi, nüshaları, fiziksel özellikleri,
imlası ve dili hakkında bilgi vereceğiz.
1. Giriş
Anadolu’da Oğuz ağzına dayalı yazı dilinin oluşmasındaki ilk devre Eski Anadolu
Türkçesi – Eski Oğuz Türkçesi – olarak anılır. Bu dönem kabul gören anlayışla 13. yüzyıl ile 15.
yüzyıl arasını kapsayan yaklaşık üç asırlık bir süredir. 15. yüzyıldan sonra yerini Osmanlı
Türkçesine bırakmıştır. Eski Oğuz Türkçesi siyasi olarak Anadolu Selçukluları dönemini,
Karakoyunlu ve Akkoyunlu dönemleriyle Osmanlı imparatorluğunun ilk dönemini içine alır
(Ercilasun 2009: 438).
Eski Anadolu Türkçesi bilhassa Türkçe bakımından kendisinden sonraki iki devreden çok
farklıdır. Bu devreye Batı Türkçesinin bir oluş, bir kuruluş devresi olarak bakmak yerinde olur.
Batı Türkçesini Eski Türkçeye bağlayan birçok bağlar bu devrede kendisini iyice
hissettirmektedir. Bu devreden sonraki Türkçede gördüğümüz birçok yeni şekil de bu devrede
Eski Türkçedeki şekillerin izlerini taşımaktadır. Eski Anadolu Türkçesi bir taraftan böylece Eski
Türkçenin izlerini taşırken diğer taraftan köklerde ve eklerde bazı ses ve şekil ayrılıkları
göstermek suretiyle Osmanlıca ve Türkiye Türkçesinden biraz farklı bir durum arz eder (Ergin
1997: 17).
Eski Anadolu Türkçesinin eserlerini yayımlamak, onları gün ışığına çıkararak Türk dilinin
ve Türk dili araştırmacılarının hizmetine sunmak, önemli çalışmalar olarak kabul edilmektedir.
Biz de bu çalışmamızda dönem için önemli olduğunu düşündüğümüz Gülşen-i Hayat adlı eser
üzerinde duracağız.
2. Gülşen-i Hayat
2.1. Konusu
Gülşen-i Hayat bir mevize, vaaz ve nasihat kitabıdır. Eserde hayatın nasıl gül bahçesine
çevrileceği, kaçınılmaz olan ölüme, ebedî hayata hazırlanarak nasıl çare bulunacağı
anlatılmaktadır. Eser, dünya sevgisinin kötülüğü, bu sevginin tezahürleri olan hırs, tamah gibi
duyguların fenalığı, ahiret sevgisinin önemi, ahirete hazırlık, dünyadan uzaklaşma, kibir, yalan,
zina gibi günahlar ile cennetin nimetleri, cehennemin azapları, tevazu, kadınlara iyi
davranılması gibi dinî ve ahlaki konularda okuyucuya nasihatlerde bulunmaktadır. Bu
nasihatler esnasında tasavvuf edebiyatında bir gelenek olan anlatının içine hikâyeler
serpiştirme usulü aynen eserde de kendini göstermektedir. Söylenilen sözlerin etkisini
artırabilmek için ayetlerden, hadislerden iktibaslar yapılmış, birçoğu günümüzde dahi halk
arasında anlatılan hikâye ve kıssalardan örnekler verilmiştir.
2.2. Yazarı ve yazılış tarihi
Eser sondan eksik olduğu için herhangi bir temmet kaydı ya da bir müellif veya müstensih
adı tespit edilmemiştir. Eserin içerisinde de bu hususta herhangi bir kayıt yoktur. Kütüphane
kaydında müellifin Yunus B. Ubeyd olabileceği kaydedilmişse de bu pek mümkün
görünmemektedir. Eserde sadece bir kez geçen (115b/8) bu isim Kûfe’de doğup Basra’da ölen
ve miladi 8. yüzyılda yaşayan bir velidir. Ne eserin dili, ne de eser içerisinde geçen ve
günümüzde ne zaman yaşadığını bildiğimiz şahıslar1 ile yine yazılış tarihini bildiğimiz eser
1
Bâyezid-i Bistâmî 9. yüzyıl; Yahya bin Muâz 9. yüzyıl; Kadı Beydavi 14. yüzyıl vb.
içerisinde geçen bazı eser ve tefsirler2 müellifinin Yunus B. Ubeyd olmadığını kesinlikle ortaya
koymaktadır. Eser tercüme olsa dahi eserin Yunus b. Ubeyd’e ait olma ihtimali yukarıdaki
sebeplerden dolayı mümkün görünmemektedir.
Söz konusu yazmanın ilk sayfasında eserin adının altında “Yunus Emre” kaydı vardır. Yine
esere giriş yapmadan önceki boş sayfada da sonradan eklenme ihtimali olan bazı kayıtlarda da
“Âşık Emrem”, “Kitab-ı Yunus Emre” “Kitab-ı Gülşen”, “Yunus Emre” gibi notlar göze
çarpmaktadır.
Yunus Emre üzerine en geniş çalışmayı yapan Mustafa Tatcı, bu çalışmalarını Yunus Emre
Divanı adıyla 4 cilt olarak yayımlar. Çalışmalarının dördüncü cildini Âşık Yunus Emre’ye
ayırmıştır. Üç Yunus’tan bahseden Tatcı, bunların Büyük Yunus, Âşık Yunus ve Derviş Yunus
olduğunu söyler. Kendinden önce yapılan araştırmaları da göz önüne alan Tatcı, Âşık
Yunus’un H. 843 (M. 1439) yılında vefat ettiğini ve Bursa’da medfun olduğunu bildirmektedir.
Bu 15. yüzyıl Yunus’unun önceki Yunus Emre’nin takipçisi olduğunu söylemekte. ayrıca
ölümüne “Gülşen-i Tevhid” veya “Âşık Yunus Emre” sözleriyle tarih düşürüldüğünü
belirtmektedir (Tatcı 1997: 9-21). Buradaki “gülşen” ifadesi dikkat çekicidir. Biz tüm bu bilgiler
ışığında elimizdeki eserin Âşık Yunus Emre’ye ait olabilceğini düşünmekteyiz.
Esere giriş yapmadan önceki, Âşık Yunus Emre kaydının düşüldüğü sayfada, biraz silinmiş
olsa da, H. 821 rakamı vardır. Bu da M. 1418 yılına karşılık gelmektedir. Ayrıca eserin dil
özellikleri ve imlası tam da 15. yüzyılın ilk yarısını işaret etmektedir. Daha önce yaptığımız bir
çalışmada tarihi belli olmayan Eski Anadolu Türkçesi eserlerinin tarihlendirilmesinde “et-/it- ve
kıl-“ fiillerinin sıklık analizinin yol göstericiliği bilimsel bir metot ile ortaya konılmuştu (Ölker
2015)3. Gülşen-i Hayat üzerinde bu iki fiilin sıklık analizi yapıldığında et-/it- fiilinin kullanım
sıklığı, kıl- fiilinin kullanım sıklığının yaklaşık iki katıdır (688’e 325). Bu sonuç da Gülşen-i
Hayat’ın 15. yüzyılın ilk yarısı eserlerinden olduğunu ortaya koymaktadır. Yukarıda izah
ettiğimiz Âşık Yunus’un yaşadığı tarih ile Gülşen-i Hayat üzerinde yapmış olduğumuz kelime
analizinde çıkan sonuçlar eserin 15. yy. ilk yarısı eserlerinden olduğu fikri ile örtüşür
mahiyettedir.
Eserin imla özellikleri ve dil hususiyetleri de onun Eski Anadolu Türkçesine ait olduğunu
göstermektedir. Tarama Sözlüğünde tanıklanmayan kelimeler, eskicil kullanımlar, Eski
Anadolu Türkçesini yansıtan şekil ekleri vb. birçok özellik eserin tarihi hakkında bize bilgiler
sunmaktadır. Bunlara ilaveten eserin iddia edilen tarihe ait olduğunu gösterir bir imla özelliği
de harflerin altına müstakil şekillerini yazma geleneğidir. Kutadgu Bilig ve özellikle Atabetü’l-
Hakayık’ta gördüğümüz bu gelenek, Arap alfabesindeki harflerin diğer harflerle birleştikten
sonra, okunamama ihtimalini ortadan kaldırmak için, bazı harflerin altına o harfin müstakil
şeklinin yazılmasıdır. Bu bilhassa Arap alfabesinin Türk dili için henüz işleklik kazanmadığı
dönemlerde geçerli bir uygulamadır. Sonraki dönemlerde çok da tercih edilmemiştir. Eserde
böyle bir uygulamanın olması, eserin bu eski geleneğin devam ettirdiğini gösterdiği gibi tarihi
hakkında da bize veriler sunar.
2
Kitāb-ı Ṣavma‘ ve Minhācü’l ‘Ābidīn: Gazali’nin eserleri; Tefsīr-i Kebir: İmam Fahreddin-i Râzî (1149-1209 M.)
tarafından hazırlanmış tefsir vb.
3
Bu çalışmada ilk yazılı kaynaklarımızdan başlayarak özellikle 16. yüzyıla kadar olan önemli eserler taranarak et-/it-
ve kıl- fiillerinin tarihî süreç içerisinde kullanım sıklıkları tespit edilerek, Türk dilinin dönemleri ve yüzyılları ayrı
ayrı ele alınmış ve her dönem için değerlendirmeler yapılmıştır. 13, 14, 15 ve 16. yüzyıllar ve sonrası için et-/it- ve
kıl- fiillerinin sıklık analizlerini ortaya koyan grafikler ayrı ayrı gösterilmiştir.
2.3. Nüshaları
Gülşen-i Hayât’ın tespit ettiğimiz iki nüshası vardır. Bunların ikisi de Konya Büyükşehir
Belediyesi Ahmet Rasih İzzet Koyunoğlu Şehir Müze ve Kütüphanesi yazma eserler
bölümündedir.
Birinci nüsha çalışmamızda esas aldığımız nüsha olup burada eserin tam adı “Gülşen-i
Hayât ve Merhem-i Memât”tır. Bu ad eserin ilk sayfasında, besmelenin üzerine kırmızı
mürekkeple yazılmıştır. Eser 13652 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Bu nüsha karton kapak
içerisinde 285 varaktan oluşmaktadır. Sonu eksiktir. Bununla birlikte 8b-9a ve 117b-118a
sayfaları arasında çoban kelime takip edilememektedir, bu yüzden de birer sayfa eksiktir. Konu
bütünlüğü göz önüne alındığında bu aradaki eksikliklerin birer sayfadan fazla olmadığı
söylenebilir.
Gülşen-i Hayat’ın her sayfasında 11 satır vardır. Temiz bir nesih hatla harekeli olarak
kaleme alınmış olan eserin ilk sayfasında çok az bir yırtılma vardır. Yine 16. varağın alt
kısımlarında da çok az yırtılma vardır. Bunların dışında metinde okunmayan herhangi bir yer
yoktur. Ayetler, hadisler ve dualar ile Tanrı’nın isimlerinin geçtiği yerler kırmızı mürekkep ile
yazılmıştır.
Eserin B nüshasında ise “Haza Kitâbu Tuhfetü’l-Ebrâr” başlığı vardır. Bu ad da besmelenin
hemen üzerinde kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Eser 12752 arşiv numarasıyla kayıtlı olup,
Müridî’nin “Pend-i Ricâl” adlı eseriyle birlikte karton ciltli bir mecmuadadır. Sondan eksik olan
nüsha, mecmuanın 1b-20b varakları arasında toplam 19 varaktan oluşmaktadır. Diğer nüshaya
göre daha temiz ve okunaklıdır. Her sayfasında 13 satır vardır. Ayetler, hadisler ve dualar ile
Tanrı’nın isimlerinin geçtiği yerler kırmızı mürekkepledir.
Bunların dışında henüz ulaşamadığımız fakat Vasfi Mahir Kocatürk’ün hakkında verdiği
bilgilere dayanarak aynı eser olduğunu düşündüğümüz bir nüsha daha vardır. Kocatürk Büyük
Türk Edebiyatı Tarihi adlı eserinde 14. yüzyıl nesrini anlatırken “Yazarı bilinmeyen eserler”
başlığı altında “Tuhfetü’l-Ebrâr” adlı bir eserden bahsederek: “Şahsi kütüphanemizde bulunan
telif tarihi ve müellifi belli olmayan sonu eksik nüsha kâğıdı ve bilhassa imlası bakımından
Anadolu lehçesiyle yazılan en eski eserler evsafındadır. Çok güzel bir dille, samimi ve olgun bir
ifade ile yazılmış olan bu kitap eski Türk nesrinin en değerli eserleri arasında sayılabilir.
Konusu ilk Anadolu eserlerinin birçoğu gibi basit bir şekilde tasavvufi ve dinîdir. Dünyanın
faniliği ve kötülüğü, ahiret için çalışma, dinî ahlak ve ibadet eserin didaktik ruhunu teşkil
etmektedir. Fakat saf ve sade ifadesi tefsirlerde, peygamber hikâyelerinde canlı ve sempatik bir
hal almaktadır. Eser dil ve üslup bakımından Mehmet oğlu Mustafa’nın eserlerine
benzemektedir. Belki de onundur. Değilse çağdaşlarından birinindir.” (Kocatürk 2016: 164)
ifadelerine yer vermiştir.
Bu nüshayı göremediğimiz için kati bir şey söylemek mümkün değildir. Ancak
Kocatürk’ün eserin niteliklerini anlatırken verdiği bilgilerden bahsi geçen yazmanın üzerinde
çalıştığımız eserle birebir örtüştüğü görülmektedir. Konu başlıkları, eserin dili, kâğıdı, imlası
hatta sondan eksik olması, yazarının ve telif tarihinin belli olmaması gibi özellikler Gülşen-i
Hayat’ı andırmaktadır. Kocatürk’ün vefatından sonra kitaplarının Milli kütüphaneye
bağışlandığını biliyoruz, ancak kütüphane kayıtlarında böyle bir esere rastlayamadık.
Kütüphanenin Yazma Eserler Bölümü ile yaptığımız görüşmeden de bu hususta bir sonuç elde
edemedik.
Eserin içerisinde bazen atlanmış satırların olması, sayfa kenarlarına unutulanların yeniden
yazılması, imlâda, nadir de olsa eserin bütününe uygun olmayan daha yeni şekillerin görülmesi, bazı eskicil yapıların tanınmayarak yerine yeni bir yapının yerleştirilmesi eserin
istinsah olduğunu göstermektedir. Eserin bütünü göz önüne alındığında 16. yüzyılda istinsah
edildiğini söylemek mümkündür.
2.4. İmlası ve Dili
II.IV.I. i/é/e meselesi: Metnimizde her üç ünlü de karışık olarak kullanılmaktadır.
a) Metinde kapalı é ile yazılan kelimeler4: Kapalı é dört defa geçmektedir. Bu dört
kelimeden birisi aynı zamanda normal e ile yazılırken üçü hem normal e ile hem de i ile
yazılmaktadır.
Ermeni kelimesi hem kapalı é ile hem de normal e ile yazılmıştır: Ermeni (ِ ينَمْرَا) olup öldük,
cühūdlik Érmenilik (ِْك ل ِ ينَمْريَا) bir ḫoş nesne imiş (70a/6-7)
Et- fiili hem kapalı é ile hem de i ile yazılmıştır: Zinhār ve hezār zinhār étmeŋüz (ِْزكَمْتيَا)5 kim ne
iderse (ِْهَسْرَد يا) kendü nefsine ider (ِْرَد يا) (205b/6).
Géŋ “geniş” hem kapalı é ile hem normal e ile hem de i ile yazılmıştır: Ḳabrüŋüz ṭar mıdur
yoḫsa géŋ (ِْكيَك) midür? (74b/10); sinlesi göz irimi yir geŋ (ِْكَك) içi ṭolu nūrıla (60a/5); İbrāhįm’i
mancılıġa ḳoyup giŋ (ِْكي ك) yirden oda atasın didi (95b/7)
Béş “beş” hem kapalı é ile, hem normal e ile hem de i ile yazılmıştır: Ve daḫı ḥażreti risālet
eydür: béş (ِْشيَپ) dürlü nesne orucı (254a/5); dilerse śunar cānları alur günde beş (ِْشَب) kez (51a/8), biş
(ِْش پ) yüz yıllıḳ yoldur (152a/7)
b) Bugün e ile yazılıp da metinde i ile yazılan kelimeler: Bu tarz kelime sayısı oldukça
fazladır. Birkaç örnekle yetineceğiz.
Dir- “der-, toplamak”sadece i ile yazılmıştır: Ĥarīṣ olur dirüp (ِْبُر د) cem‘ itmek ardınca olur
(5a/3)
Bizen- “bezenmek, süslenmek” sadece bir defa geçmektedir. Diğer kullanımlarda bezen-
şeklindedir: Alaca bulaca geyerler bizenürler (ِْرَلْروُنَز ب) daḫı ṣoḳaḳlara girüp (279a/10)
Gice “ gece” metinde hem e’li hem de i’li şekilleriyle geçmektedir: Bir gice (هَج ك) bir ṣāliḥ
dostın evine da‘vet eyledi (283a/5), tevbe ḳıla ve śabāĥ geceye (هَي هَجَك) irmeźin diyü (79a/9)
Girü “geri; tekrar, sonra” sadece i ile yazılmıştır: Her bir nefes ki çıḳar girü (وُر ك) dönüp gelmez
(49a/10)
Vir- “ver-“ sadece vir- şeklindedir: Yaẕ u ḳış yemiş vire (هَري و) hīç eksilmeye (86b/10)
c) Bugün i sesiyle olan fakat metinde e sesiyle gösterilen kelimeler metinde çok fazla
karşımıza çıkmamaktadır.
Gey- “giy-“ metinde sadece bir defa giy- şeklinde kullanılmış, bunun dışında hep gey- şekli
tercih edilmiştir: Acıḳmayacaḳca yiyecek üşümeyecekce giyecek (ِْكَجَي ك) ḳanā‘at (123a/5), yarın ne
yeyeyim ne geyeyim (ِْم يَيَك) diyü ġuṣṣalana (9b/11)
Eyü “iyi” kelimesi metinde e ile yazılmıştır: Pes yārenler görüŋ tevāżu‘ meskenet ne eyü (وُيَا)
ṣıffatdur… (268b/10)
2.4.2. ç, ŋ ve p meselesi: Ünlülerin yazılışında olduğu gibi ünsüzlerin yazılışında da eski
Uygur imla geleneği ile Arap-Fars imla geleneği yan yana devam etmektedir. Arap alfabesinde
Türkçenin p, ç, g, ŋ, ünsüzlerini karşılayan özel işaretler bulunmadığından p (ب), ç (ج), g (گ) ve
4
Kapalı e konusunda geniş bilgi için bk: Orhan YAVUZ, Türkçe’de Kapalı E, S.Ü. Fen – Ede. Fak. Edebiyat Dergisi
1991, S. 6, s. 271-305.
5
Bu kelimede kapalı e özelliğinin yanında bir hareke hatasından da bahsedebiliriz. Çünkü kelime eyitmeŋüz şeklinde
harekelenmiştir.
ŋ (ڭ) işaretleri ile karşılanmışlardır. Bununla birlikte ç’yi karşılamak için (چ), p’yi karşılamak
için (پ) harflerini, ŋ’yi karşılamak için ise bazen ŋ (كن) harf kombinasyonu kullanılmıştır.
(Özkan 1995: 88). Bu harfleri tek tek ele alacak olursak;
a) Ç harfi metinde hem cim harfi ile hem de çim harfi ile yazılmıştır. Bu şeklin Türkçe
kelimeler için zaten herhangi bir standardı yoktur. Fakat yabancı kelimelerde dahi c ile
yazılması gereken bazı kelimelerin ç’li yazıldığı görülmektedir. Biz metni kurarken metinde
nasıl yazıldığını çok da dikkate almadan c okunması gereken yerde c, ç okunması gereken
yerde ç okuduk:
aç ِْچَاِ،ِْجَا
aġaç ِْچَاغَاِ،ْجَغآِ،ْجَغَاِ،ْجَاغَا
cevher ِْرَهْوَچِ،ْرَهْوَج
cevmerd ِْدْرَمْوَچِ،ْدْرَمْوَج
b) Standart Arap harfli metinlerde p harfi yazılmaz, çoğunlukla p olması gereken yerlerde
bile b harfi tercih edilir. Biz okuma yaparken p okunması gereken yerlerde p, b okunması
gereken yerlerde de b okuruz. Üzerinde çalıştığımız metinde ise bu karışıklık devam etmekle
birlikte, b olması gereken birçok yerde kelimelerin p ile yazıldığı görülmektedir. Türkçe
kelimelerin yanında yabancı kelimelerde dahi bu p’leşme göze çarpmaktadır. Biz yine okurken
geleneksel okuma usullerine sadık kalarak p gereken yerde p, b gereken yerde b okuduk.
Ancak bu özelliği burada ifade etmeyi de gerekli gördük:
babacuḳ
ُِجاَپاَپِ،ْقوُچَاٰپَاٰپِ،ْقوُچاَپاَپِ،ْقوُجاَباَبِ،ْقُجاَباَبِْقو
ḳabūl ِْلوُپَقِ،ْلوُبَق
tevbe هَپْوَتِ،هَبْوَت
pādişāh ِْهاَش ذاَبِ،ْهاَش داَبِ،ْهاَش داَپ
c) Metinde damak n’si ise bir kaç yerde eski imlaya uygun olarak ŋ (كن) ile karşılanmaktadır.
Bunun dışında ise (ڭ ve ك) harfleri kullanılmıştır:
senüŋ كْنوُنَس
Taŋrı ي رْكنَت
2.4.3. Kelimelerin imlası
Arapça ve Farsça kelimelerin yazımında çok fazla hata gözümüze çarpmaktadır. Yabancı
kelimeler birden fazla imla ile yazılmıştır. Hatta hata olarak değerlendiremeyeceğimiz bazı ağız
özelliklerinin de doğrudan yazıya yansıdığı görülmektedir:
āzād ِْدَاذَاِ،ْدآَزَاِ>ِْدَازَا
hātif اَهِ،ْفَتَاحِ،ْف تاَهِ>ِْف تاَهِْفَت
ṣıfat ِْت ف صِ،ْتَّف صِ،ْتَف صِ>ِْتَف ص
teḳarrüb ِْبُّرَقُتِ،ْبِّ رَقُتِ،ْب رَقُتِ>ِْبُّرَقَت
Yabancı kelimelerdeki imla kargaşası Türkçe kelimelerin yazımında da kendini
göstermektedir. Bir kelime bazen beş farklı imla ile yazılabilmektedir:
adlu اُولْدَاِ،ُِولْدَا
avuç ِْچُوَٰاِ،ْجُوَاِ،ْجوُوآِ،ْجُوآِ،ْچوُوآ
azuḳ ِْقُذٰاِ،ْقوُزآِ،ْقوُزَاِ،ْقُزآِ،ْقُزَا
Bunların dışında farklı bir imla ile yazılan kelimelerden dikkat çekenler şunlardır:
Al- fiili bir yerde –muhtemel bir imla hatası olmakla birlikte- ayın harfi ile yazılmıştır: Hep
evde kim varısa ḳovdılar yaluŋuz beni ‘alıḳodılar (ِْرَلي دوُقِي لَع) (23a/5)
Dert kelimesi Türkçe imlaya uygun olarak t ile yazılmıştır: Anlar daḫı bu dertde (َِهِّدتْرَد)
olmadılar (27b/8)
Ve bağlacı Farsça bir kelime grubunun arasında vav ve elif ile de yazılmıştır: Ḥaḳ te‘ālā celle
ve ‘alā eydür bedrüstī ve (اَو) rāstī (164a/9)
Dosdoğru kelimesinde ağzın imlaya yansımasıyla kelime dostṭoġrı şeklinde yazılmıştır. Bir
bakıma konuşurken vurguyu artırmak için baskılı söylenen ses, yazıda da çift gösterilmiştir:
Belki dostṭoġrı )ي رْغُطتْسوُد) geçe gide (223b/2)
2.4.4. Ek uyumsuzluğu: Ek uyumsuzluğu hem düzlük-yuvarlaklık hem de önlük-artlık
bakımından ele alınan bir konudur. Düzlük-yuvarlaklık uyumu Eski Anadolu Türkçesinin
genelinde olduğu gibi metinde de yoktur. Bazı uyuma girmiş örneklere rastlansa da bunların
müstensih tercihi olabileceği göz önüne alınmalıdır. Önlük-artlık uyumu ise düzlük-yuvarlaklık
uyumuna göre çok daha sağlamdır. Bu konuda Özkan “Kalınlık-incelik uyumu Eski Anadolu
Türkçesinde oldukça kuvvetlidir. Bugün uyuma aykırı olan -ki aitlik eki ile imlada bitişik
yazılan ile, içün edatları, i- yardımcı fiilinin geçmiş zaman isim fiili i-dük, hikâye ve rivayet
şekilleri kalın sıradan kelimelerde de uyuma girmiştir” demektedir (1995: 93). Metnimizde de
Özkan’ın bu söylediğini destekleyen örnekler vardır. Ancak burada değinmek istediğimiz
uyum dışı olan örneklerdir. Metinde tespit edilen uyum dışı örnekler şunlardır: Ṣaḥrā içinde
küçük ḳalḳançük (ِْكوُچْناَقْلَق) gibidür dimiş (151b/1); bu yir bu sa‘īr adlu ṭamuda olmaz-idük (ِْكُد زاَمْلوُا)
‘aẕāblara (163b/1), ve daḫı ḥayāt-ı dünyānuŋ birḳaç günlıḳ (ِْق لْنوُك) beḳāsı yoḳ…(165b/5), pes siz daḫı key
ṣaḳınuŋ virduġŋuz (ِْزُكْغُدْر و) ṣadaḳada (216a/11), pes münādiler nidā ḳıla ol köşklerindeġı (ي غَدْن رَلكْشوُك)
ḥūrī ḳızlarına (220a/11), ḳaḳıyup ġażaba geldıġıŋuz (ِْزُك غ دُلَك) vaḳt ḫatunıŋuza uymayasız (282b/11),
ḳaḳıyup ġażaba geldıġıŋuz (ِْزُك غ دُلَك) vaḳt anlara uysaŋuz (283a/2)
2.4.5. Ünsüz İkizleşmesi: Ünsüz ikizleşmesi denince kaynaklar genellikle kök veya
gövdede olan ikizleşmeden bahsetmektedirler. Bunun sebebini de ünlü kısalması, ünsüz
değişmesi, vurgu gibi seslik sebeplere bağlamaktadırlar (Eker 2011: 296, Özkan 1995: 101).
Ancak üzerinde çalıştığımız metinde ünsüz ikizleşmesi eklerde görülmektedir. Sadece bir yerde
(ol- fiili) kelime kökünde görülmektedir. Hece sonuna gelen l, n, ŋ, r, gibi akıcı seslerin
arkalarına bir ünlü veya ünlüyle başlayan bir ek geldiği zaman, bu seslerde ikizleşme meydana
gelmektedir. Yazar ikizleşmeyi bazen harfin üzerine şedde koyarak bazen de doğrudan harfi iki
defa yazarak göstermiştir. Bu özellik daha çok ağızlarda görülen bir özelliktir. İkizleşmenin
olduğu örnekler şu şekildedir: Söyleyenler yüzleri ḳara ollur (ِْرُلْلوُا) (47a/4); pes anı ıṣmarlamazın, illā
annı (ي ِّنَا) girü (91b/11), ḫatunuŋ daḫı bile ıṣmarlasaŋ annı daḫı bile ḳayururduḳ didi (93a/1), Yūsuf’uŋ
‘ışḳı annı (ي ِّنَا) yaḳdı (93a/5), varuŋ annı (ي ِّنَا) baŋa oḳuyu virüŋ, gelsün ben annı (ي ِّنَا) çoḳ severin
(189b/6), eger īmān bitünnise (هَس نْنوُت ب) beġāyet ṣāliḥ ise (60b/7), ṭuzaġıdur bunuŋŋıla ( َِل كْكوُنوُبه) aldar
īmānsuz ḳor (22b/4) kendü nefsine ne ṣanurrısa (هَس يرْرُوناَص) ḳalan mü’minlere daḫı anı ṣana (88b/6)
2.4.6. Yardımcı ses: Türkçede yardımcı sesler bağlayıcı ünlüler ve koruyucu ünsüzler
olarak ele alınmaktadır. Ünsüzle biten bir kelimeye, hece yapısında değişikliğe yol açıyorsa
ünsüzle başlayan bir ek getirilemez. Araya bağlayıcı bir ünlünün girmesi lazımdır. Ancak
metinde özellikle birinci ve ikinci çokluk şahıs iyelik eklerinin -dUK sıfat-fiil ekinden ve +lAr
çokluk ekinden sonra kullanımlarında araya yardımcı sesin girmediği örnekler karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca üçüncü şahıs iyelik eki ile vasıta hâli eki arasında kullanılan ve ile edatının kalıntısı niteliğinde olan y sesi de çoğu zaman kullanılmamaktadır: Ol başladuġmuz (ِْزُمْغوُدَلْشَب) āyetüŋ ba‘żısın daḫı diyelüm…(34a/5); bu aŋduġmuz (ِْزُمْغوُدْكَا) a‘żāları (130a/10), virduġŋuz (ِْزُكْغوُدْر و)
ṣadaḳada mecmū‘ı bu on (216a/11), siz cefāsın çekecek māllarŋuzı (ي زوُكْرَّلْلاَم) baŋa ṣatuŋ alayım
(209b/10), dürlü ‘aṭālarmuzı (ي زُمْرَلاَطَع) görsün dostum (54a/9), ṣoŋunda iplermüz (زُمْرَلْپ ا) ve
‘aṣalarmuz (ِْزُمْرَلاَصَع) hep yirinde bulduḳ (271a/11), iplermüz ‘aṣalarmuz (ِْزُمْرَلاَصَع زُمْرَلْپ ا) (271b/2),
Ĥaḳ te‘ālānuŋ ḳorḫular çekicile (هَلي جي كَج) dāyim vurup (274a/7), İbn-i ‘Abbās gözile (هَلي زوُك) göre inana
(74a/4), cemī‘ ḥabībüŋ ümmetile (هَلي تَمُا) bile diye (90b/1)
2.4.7. Hâl eklerinin birbirleri yerine kullanılışı: İsimlerle fiiller arasında bağlantı kuran hâl
eklerinin, Eski Anadolu Türkçesinde, birbirlerinin yerine kullanıldıkları bilinen bir gerçektir.
Üzerinde çalıştığımız metinde de hâl eklerinin birbiri yerine kullanılmasına dair çok sayıda
örnek vardır. Biz burada birkaç örnek vermekle yetineceğiz:
Yalın hâl > yükleme hâli: Allahu te‘ālāya ḳarşu olduġı aŋa daḫı gözler yaşın döke (99a/7)
Yalın hâl > yönelme hâli: Ta‘avvüẕ eylemedin şeyṭāndan Allah ṣıġınmasa şeyṭān daḫı bile cimā‘
eyler (213a/2)
Yönelme hâli > yükleme hâli: Tā kim biz anlara bilevüz (133b/9)
Bulunma hâli > ayrılma hâli: Zīrā kim uçmaḳda çıḳdıŋuz (260a/5)
Yön gösterme hâli > yönelme hâli: Vardur diyeler, başra ḳaḳalar (162b/5)
2.4.8. Yön gösterme ekleri: Bugün çoktan yapım eki durumunda olan yön ekleri (-rA, –
ArU), üzerinde çalıştığımız metinde yer yer kullanılmaktadır. Yön gösterme eklerinin metinde
kullanımları şunlardır: Evvel gele aġulı ḥarbeyile depere ura (65a/7); vardur diyeler, başra ḳaḳalar
(162b/5), açuḳ ḳalsa yapılmasa ṭaşradan yiller eser (103a/6), namāz ḳıldı elin yuḳaru ḳaldurdı (127a/9),
dördünci ḳat gökden ṭoġar yöni daḫı aŋaru ṭoġar (166b/9), her ḳançaru giderse yanına baġlar (40a/11),
yumaġa ḥāżır ola ilerü yörüye (58b/9), geldi içerü sarāya girdi (126a/4)
2.4.9. Fiil tabanına doğrudan şahıs eklerinin gelmesi: Fiil tabanına doğrudan şahıs eki
gelmesi Türkçenin yapısına aykırı bir durumdur. Özellikle şekil ekinin hiç kullanılmadan fiilin
yüklem hâline gelmesi yazı dilimizde görülen bir şey değildir. Şahıs ekiyle zaman ekinin yer
değiştirerek, şahıs ekinin zaman ekinden önce geldiği durumlar bilhassa lehçelerde, nadiren de
olsa, söz konusu olabilmektedir. “Özbekçe, Uygurca, Kırgızca gibi kimi lehçelerde -ş- işteşlik
ekinin farklı bir gelişme göstererek artık aynı zamanda 3. çokluk şahıs için kullanılabilmesidir.
Türkçenin ekleme sistemindeki temel kurallardan birisi de yapım eklerinin çekim eklerinden
daima önce gelmesidir. -ş- işteşlik eki de bir yapım ekidir. Ancak bu ekin 3. çokluk şahıs için
kullanılması durumunda şahıs unsuru kip ekinden önce gelmektedir. Bu, fiil çekimindeki genel
eğilime aykırıdır. Ayrıca Özbekçede, eski Uygur döneminden beri 2. çokluk şahıs emir-istek
ekini pekiştirmek veya nezaket anlamı katmak için hem +z hem de +lAr çokluk ekinden bazen
de her ikisinden yararlanılır: bilingiz, bilingizlär, bilinglär “biliniz”. Ancak Özbekçenin esasen
Taşkent ağzında ve nadiren de olsa yazı dilinde bu yapıların yanı sıra billäring “biliniz” şekli de
kullanılmaktadır” (Tolkun 2011: 1725). Üzerinde çalıştığımız eserde ise doğrudan şahıs eki fiile
gelmekte ve bunun önüne veya arkasına başka ek gelmemektedir. Bu özellik, konuşma dilinde
ve ağızlarda sıkça karşımıza çıkan hece düşmesi veya hece yutumunun yazıya yansıması olarak
alınabilir. Ancak kesin hüküm vermeden önce, eldeki örneklerin yazım ve hareke yanlışı
olabileceği de göz ardı edilmemelidir. Metinde tespit edilen örnekler şunlardır: Belki biz diledügmüz ḳadar virüz (<virürüz) (ِْزوُر و). Evet āḫiretden maḥrūm ḳalur naṣīb virmezüz ammā āḫiret
dileyene dāyim ṭā‘atümüzde olana hem dünyā virüz (<virürüz) (
ُِر وِْزو) hem āḫiret virüz (<virürüz)
(ِْزوُر و) (35a/7-8-9). Kendüleri cehenneme ḳoymışlar diler (<diyeler) (ِْرَل د) melūlce melūlce yine
mekānlarına geleler (63a/5).
2.4.10. Şart eki: Bilindiği üzere bu ek (-sA) Eski Anadolu Türkçesinde şart, dilek-istek ve
gereklilik bildirmek için kullanılmıştır. Metinde de buna uygun bir seyir vardır. Ancak sadece
bir yerde -IncA zarf-fiili anlamında kullanılmıştır. Görülen geçmiş zamanın şart çekimi üzerine
soru edatı getirilerek bu anlam verilmiştir: İy devletsüz ve iy sa‘ādetsüz şimdiye degin neylerdüŋ
buġur beni gördüŋse mi uyanduŋ andan girü ol nesneye çāre yoḳdur dir (20b/11)
2.4.11. Gelecek zaman: Metinde gelecek zaman için ağırlıklı olarak -(y)A eki
kullanılmaktadır. -(y)IsAr eki ise diğer bir gelecek zaman eki olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bunların yanında az olmakla birlikte -(y)AcAK eki de kullanılmaktadır. Bu üç gelecek zaman
eki Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde mevcut olan standart eklerdir. Burada değinmek
istediğimiz -(y)IsAr ekinden sonra gelen birinci çokluk şahıs ekidir. Gülsevin bu ekten sonra
gelen şahıs ekini -Uz olarak göstermektedir (Gülsevin 1997: 100). Üzerinde çalıştığımız metinde
bu kurala uyulmakla beraber, sadece bir yerde -(y)IsAr ekinden sonra -vUz şahıs eki gelmiştir.
Ergin şahıs eklerini anlatırken -vUz ekinin Eski Anadolu Türkçesi döneminde sadece şart ve
istek çekimlerinde kullanıldığını söylemektedir (Ergin 1997: 285). Bu yüzden de bu ekin burada
kullanılmış olması önemlidir. Bir hareke hatası mı, bireysel bir kullanım mı yoksa az da olsa
böyle ekin bu şekilde bir kullanımı var mı sorusu Eski Anadolu Türkçesi metinlerinin kapsamlı
bir şekilde elden geçirilmesiyle cevap bulacaktır. Metnimizde şu şekilde kullanılmıştır:
Dostumuz uş senden ayrılısarvuz (ِْزُوْرَس ل رْيَا) diyeler (56a/3)
2.4.12. -dUK sıfat-fiil eki: Eski Anadolu Türkçesinde işlek olarak kullanılan bir ektir. Bir
ekin işlek olarak kullanılması o ekin dil içerisinde farklı şekillerde kullanılmasını da ortaya
çıkarır. Burada -dUK sıfat-fiil ekinin metinde geçen kullanımlarını ele alacağız.
-dUK+İyelik: Bu kullanım -dUK sıfat-fiil ekinin en genel kullanım şeklidir. Metnimizde çok
sayıda örneği vardır. Bu ek Eski Anadolu Türkçesi döneminde yuvarlak ünlülüdür, ancak
metnimizde, çok az da olsa, düz ünlülü şekillerine rastlanmaktadır. Çoğunlukla üçüncü
şahıslarla kullanılsa da metinde birinci ve ikinci şahıslarla da kullanılmıştır. Eke gelen birinci ve
ikinci şahıslar yuvarlak üçüncü şahıs ise düz ünlülü olarak gelmektedir Ancak üçüncü şahıs
iyelikten sonra ekleşme devam ediyorsa yani arkasına ekler getiriliyorsa iyeliğin yuvarlak
ünlülü olarak geldiği de görülmektedir (diledügünden (ِْنَدْنُكوُدَل د) 243a/1, yitdügünce (هَجْنُكوُدْت ي)
283b/9, durduġun (ِْنُغُدْرُد) 99b/6 vb). Ayrıca bu yapıda birinci ve ikinci şahıs iyelik ekleri geldiği
zaman hece değişiminden dolayı araya girmesi gereken bağlayıcı ünlünün girmediği görülür
(virduġŋuz (ِْزُكْغُدْر و) 216a/11, başladuġmuz (ِْزُمْغوُدَلْشَب) 34a/5, öldügme (هَمْكُدْلوُا) 127b/2)
-dUK+eşitlik eki/-dUK+İyelik+zamir n’si+eşitlik eki: Zarf görevinde kullanılan bu
yapılardan eserde belirli miktarda kullanılmıştır. Birinci yapıda belirli bir ünsüz uyumu göze
çarpmamaktadır. İkinci yapıda da yine düzlük yuvarlaklık uyumu yoktur (geldükçe (هَچْكُدْلَك)
131a/2, durduḳca (هَچْقُدْروُد) 130b/8, aŋduġunca (هَجْنُغوُدْكَا) 99a/6, olduġınça (َِهچْن غودْلوُا) 177a/6, yitdügünce
(هَجْنُكوُدْت ي) 183b/9, geldügince (هَجْن كوُدْلَك) 193a/9).
-dUK+İyelik+zamir n’si+lAyIn: Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde çok sık rastlanılmayan
bu yapı “-dığı zaman, -dığında” anlamları vermektedir. -lAyIn eki isimlerle veya zamirlerle
kullanıldığı zaman “gibi” anlamı verirken (bencileyin 179a/4, evvelkileyin 60b/4, bayaġılayın 271a/5
vb.) burada sıfat fiili zarf görevine getirmektedir. Günümüzde kalınlık-incelik uyumu dışında
kalan bu ek burada uyuma tabidir. (doġduġınlayun (ِْن يَلَْن غُودْغوُد) 43a/4, ḳoduḳlarınlayın (ِْن يَلْن رَلْقُدوُق)
228b/3, çökdügünleyin 224a/5, dilediginleyin (ِْن يَلْن ك دَل د) 2a/8, diledüginleyin (ِْن يَلْن كُودَل د) 2b/1 vb.)
-dUK+iyelik+edat: Bu tarz kullanımda içün edatı ve ile edatı karşımıza çıkmaktadır. Ek,
içün edatıyla çok sayıda kullanılmakta ve sebep bildirmektedir. Sıfat-fiil ekinin ve içün edatının
birleşmesi sonucu, sıfat-fiilin sonundaki iyelik eki ile edatın başındaki ünlü birleşerek tek ses
halini almaktadır. Yazıda da tek ses olarak gösterilmektedir: Namāzın ḫużūrıla ḳılmadıġıçun
(ِْنوُچ يغ دَمْل ق) (67a/11) yāḫūẕ ābdestinde ṭahāretinde ṣaḳınmaduġıçun (ِْنوُچي غوُدَمْن قَص) yāḫūẕ namāzda dolı
dolı baḳduġıçun (ِْنوُچي غوُدْقَب) göŋlini ayruḳ yire virdügiçün (ِْنوُچي كُودْر و) dürlü dürlü fikirler, çürük endīşe
itdügiçün (ِْنوُچي كوُدْت ا) (67b/1-2-3-4)
İle edatıyla ise üç defa kullanılmaktadır. Bunlardan birinde vasıta görevi varken ikisinde “-
dığı zaman, -dığında” anlamında zarf görevinde kullanılmıştır: Şol oḳuduġıla (هَلي غوُدُقوُا) ‘amel
iden ‘ālimü rabbānīlerdür (203b/2); Ĥaḳ te‘ālā Mūsānuŋ ‘aṣāsına naẓar idüp َِكْل تِاَمَو didügile (هَلي كوُد د)
cemmādiyet maḳāmından (266a/4), ve Ĥaḳ te‘ālā Mūsānuŋ eline bir kez naẓar idüp ىَسوُمِاَيَِك ني مَي ب
didügile (هَلي كوُد د) cismi kişilik maḳāmından (271b/8).
İ- fiili+-dUK6: -dUk sıfat fiili bazı kaynaklarda i- fiilinin sıfat fiili olarak da geçer. Bu
özelliğiyle metnimizde çok az sayıda kullanımı vardır. İ- fiili bazen müstakil olarak yazılmış
bazen ise önündeki kelimeyle birleşerek y sesine dönüşmüştür. İ- fiili doğrudan “olmak”
anlamında da kullanılmaktadır: Yā şeyḫ niçün öyle dirsin dost bileydügin (ِْن كوُدْيَل ب) bilmez misin
(234a/2); işitdüŋüz ḥāl neydügin (ِْن كوُدْيَن) bildüŋüz (46b/5), ḥikāyet neyidügin (ِْن كوُد يَن) bildi (267a/2),
tevāżu‘ ulusı secideyidügin ( ِ كوُد يِْن هَدْجَس) bilüp vardılar (271b/4), Resūl ḥażreti ıduġın (ِْن غوُدي ا) bildüm dir
(146a/3)
2.4.13. Farklı kullanımlar: Bu başlıkta yazı dilinde olmayan veya çok az kullanılan fakat
metinde tespit ettiğimiz farklı yapıları ele alacağız. Öncelikle ince sıradan gelen sıfat-fiilin
sonundaki K sesi arkasına bir ünlü aldığı zaman söyleyişte ötümlü G olarak telaffuz edilir.
Oluşum noktası ise art-damaktır. Bu ek arkasına damak n’si ile başlayan ikinci çokluk şahıs
iyelik ekini -(X)ŋUz- aldığı zaman iki art-damak sesinin aynı anda çıkması gerekir ki bu dili
oldukça yorar. En az emek yasası gereği, konuşma dilinde bu yapı biraz değiştirilir. Sıfat-fiilin
sonundaki ünsüz düşürülür, sıfat fiilin ünlüsü ile iyelik ekinin yardımcı ünlüsü birleştirilerek
ikincil bir uzunluk elde edilir. Böylelikle bir uzun ünlü yanına bir ünsüz getirilerek iki art-
damak ünsüzünün meydana getirdiği zorluk ortadan kaldırılır. -dügüŋüz > dü:ŋüz şekline
döner. Metindeki örnekler aşağıdadır.
didügüŋüz > didü:ŋüz(281b/1): ِ) ْزُكُد د) muṣībet didüŋüz bu mıdur
gördügüŋüze > gördü:ŋüze(13a/3):ِ)هَزوُكُدْروُك) gördüŋüze ḫulḳ eyleŋ
getdügüŋüze > getdü:ŋüze(45b/3)
ِ
:ِ)هَزوُكوُّدْتَك) hep size girü getdüŋüzedür
İkinci farklı kullanım ise “göre dururduġın” ibaresinde karşımıza çıkmaktadır. Yardımcı fiil
olarak kullanılan dur- fiilinin geniş zaman sıfat-fiil ekiyle çekimlenmesi ve bu çekimin tekrar –
dUK sıfat-fiil ekiyle ikinci kez çekime girmesi söz konusudur. Bu pek de alışık olunan bir yapı
değildir. Anlam olarak “daima görür olduğunu” şeklinde aktarabileceğimiz bu yapıda i- fiili
düşerek –dUK sıfat-fiil eki doğrudan çekime girmiştir. Üstelik kalıcı bir isim üzerine değil de
geçici bir sıfat fiil üzerine gelmiştir. Bu alışılmadık kullanım metinimizde şu şekilde
geçmektedir: Ḥaḳ te‘ālā anı göre dururduġın (ِْن غُودْرُروُد) bilse öyle gerekdür (195a/3)
6
Bu konuda geniş bilgi için bk: Rıdvan ÖZTÜRK, Eski Osmanlıcada ve Türkmencede “İdük” Yapısı, ilmi
Araştırmalar S. 16, İstanbul 2003
3. SONUÇ
Gülşen-i Hayat 15. yüzyılın ilk yarısında kaleme alınmış mensur bir mevize kitabıdır. İki
nüshasını tespit ettiğimiz eser sondan eksiktir. Üzerinde çalıştığımız nüsha 285 varak olup her
sayfasında 11 satır vardır. İkinci nüsha ise baştan 19 sayfa olup her sayfasında 13 satır vardır ve
neredeyse ikinci bir nüsha olarak ele alınamayacak kadar eksiktir.. Her ikisi de nesih hatla
harekeli olarak kaleme alınmıştır Nüshalar en az yüz yıl sonra çoğaltılmış istinsah eserler olarak
durmaktadırlar.
Eserin Âşık Yunus’un olma ihtimali oldukça yüksektir. İleride başka bir çalışmada Âşık
Yunus’a ait olduğu kesin olan şiirlerle elimizdeki eserin üslup, muhteva ve söz varlığı
yönünden karşılaştırılması daha net bilgiler verecektir.
Eser imlası bakımından Eski Anadolu Türkçesinin en önemli mensur eserlerindendir.
Konuşma diline yakın ifadeleri ve söz varlığıyla, imlası ve diliyle döneminin özelliklerini
yansıtmaktadır. Gülşen-i Hayat, kendine has ifade kalıplarıyla da Türk dili çalışmaları için
önemli bir kaynak eser konumundadır. Yukarıda kısmen değindiğimiz özelliklerin yanı sıra
birçok özellik de makale sınırlarını aşacağı için belirtilmemiştir. Atasözleri (ṭopuġuŋ
çamurlarından bellüsin ḥammāmdan geldügüŋ 263a3); ikilemeler (her kimüŋ ki göŋli ḳatı olsa
aġlayumasa evet aġlamsu aġlamsu olsun 44a/1), enklitik yapılar (ölüle ḳardaşuŋ etin yidüŋ,
yigrenmedüŋ 117a/2, vefāsı yoḳ saġışlaca nefsiŋüz ol sizden ṣoŋra 209b/9), ağız özelliklerini gösterir
ses değişiklikleri (öŋüne ḥunca gele iki aşaġa mertebelü kişiye yetmiş 222a/9), Tarama Sözlüğü’nde
tanıklanmayan kelimeler (Nāgāh melekü’l-mevt bir gün gele evüŋüz bir örgünlük ola hįç ancılayın
örgünlük kimse görmiş olmaya 68b/6) gibi pek çok meseleye bu çalışmada değinilmemiştir.
Bundan dolayı Gülşen-i Hayat, Eski Anadolu Türkçesinin ilk dönemlerinde yazılmış en önemli
mensur eserler arasında sayılmalıdır.
KAYNAKÇA
ARAT. R. Rahmeti (1987), Anadolu Yazı Dilinin Tarihi İnkişafına Dair, Makaleler, Ankara: TKAE
Yayınları.
Bursalı Mehmed Tahir (1916), Osmanlı Müellifleri, C. 3, İstanbul: Matbaa-yı Amire.
ÇAĞBAYIR, Yaşar (2007), Ötüken Türkçe Sözlük, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
ÇANGA, Mehmet (2004), Kur’an-ı Kerim Lügati, İstanbul: Timaş Yay.
DEVELLİOĞLU, Ferit (1998), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat (15. Basım), Ankara: Aydın
Kitabevi Yayınları.
DİLÇİN, Cem (1983), Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara: TDK Yayınları.
EKER, Süer (2011), Çağdaş Türk Dili, İstanbul: Grafiker Yayınları.
ERCİLASUN Ahmet Bican (2009), Türk Dili Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları.
ERGİN, Muharrem (1997), Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Yayınları.
GÜLSEVİN, Gürer-Erdoğan BOZ (2004), Eski Anadolu Türkçesi, Ankara: Gazi Kitabevi
GÜLSEVİN, Gürer (1997), Eski Anadolu Türkçesinde Ekler, Ankara: TDK Yayınları.
KORKMAZ, Zeynep (2003), Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara: TDK Yay.
KORKMAZ, Zeynep (2013). Türkiye Türkçesinin Temeli Oğuz Türkçesinin Gelişimi, Ankara: Türk Dil
Kurumu Yayınları.
ÖLKER, Gökhan (2015-Haziran), “Tarihi Belli Olmayan Eski Anadolu Türkçesi Metinlerinin
Tarihlendirilmesinde Yeni Bir Kıstas: “Et-/İt-” Ve “Kıl-” Fiillerinin Kullanım Sıklığı”, TEKE
Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/2 2015 s. 546-563
Muslihiddin Mustafa Şemseddin Ahterî (1310), Ahterî-i Kebîr, İstanbul: Matbaa-yı Âmire.
ÖLKER, Gökhan (2015), Gülşen-i Hayat, Konya: Palet Yayınları
ÖZTÜRK, Rıdvan (2003) Eski Osmanlıcada Ve Türkmencede “İdük” Yapısı, ilmi Araştırmalar: Dil,
Edebiyat, Tarih İncelemeleri, S. 16, s.77-85, İstanbul.
ÖZKAN, Mustafa (1995), Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi, İstanbul: Filiz
Kitabevi
PARLATIR, İsmail (2006), Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Ankara: Yargı Yayınevi.
REDHOUSE, Sir James (2001), A Turkish And English Lexıcon, İstanbul: Çağrı Yayınları.
SARI, Mevlût (1980), El-Mevarid, Arapça-Türkçe Lûgat, İstanbul: İpek Yayınları.